Cecengida okurlarına özel bu yazımızda “İran’ın para dili nedir” konusunu derinlemesine inceliyoruz.
İran’ın para dili nedir? Kayseri’den başlayan bir yolculuğun içinde kaybolan sayılar
Bazı günler var, insanın içi sebepsiz yere ağırlaşıyor. Sanki hiçbir şey olmamış gibi görünüyorsun ama içinde bir şey sürekli “eksik” kalıyor. Ben o günlerden birinde, Kayseri’de küçük odamda otururken defterime şunu yazmıştım: “Paranın bile dili varsa, ben neden hiçbirini tam anlayamıyorum?”
O cümleyi yazarken aklımda tek bir şey vardı: İran’ın para dili nedir?
O an bunun basit bir ekonomi sorusu olduğunu sanıyordum. Meğer mesele para değilmiş; mesele insanın dünyayı nasıl anlamlandırdığıymış.
Hazırlık: Gitmeden önce içimde büyüyen heyecan
Defter sayfalarına sığmayan merak
Ben 25 yaşında, Kayseri’de yaşayan biriyim. Dışarıdan bakınca sıradan. İşe gidip gelen, akşam olunca çay koyup pencereye bakan, bazen fazla düşünen bir tip. Ama içimde hep bir “başka yerler” isteği var.
İran ismini ilk kez ciddi ciddi düşünmeye başladığımda, bunun sadece bir ülke olmadığını hissettim. Bir kültür, bir ritim, bir konuşma şekli… Hatta tuhaf ama evet, bir “para dili” bile vardı.
İnternette araştırırken karşıma sürekli iki kelime çıkıyordu: rial ve toman.
Ama işte orada her şey karışıyordu. Kimisi “rakamları böl”, kimisi “şu kadar sıfır düş”, kimisi “aslında herkes farklı söylüyor” diyordu.
Ben o an şunu düşündüm: Bir ülkenin parası bile neden bu kadar karmaşık olabilir?
Havalimanına gider gibi değil, bir bilinmeze gider gibi
Yola çıkmadan önce içimde garip bir his vardı. Ne tamamen mutluydum ne de tamamen tedirgin. Sanki bir şey değişecek ama ne olduğunu bilmiyorum.
Defterime son bir cümle daha yazdım:
“Belki de İran’ın para dili, sadece sayılar değil; insanların hayata bakış şeklidir.”
O cümle o an bana fazla romantik gelmişti. Ama sonra… iş değişti.
İlk karşılaşma: Tahran’da rakamların sessiz çarpışması
Para bozdurma anı
Tahran’a indiğimde ilk işim döviz bozdurmak oldu. Küçük bir ofis. Camın arkasında ciddi yüzlü bir adam. Elimde Türk lirası var, cebimde heyecan.
İlk cümlemi söyledim, o bana bir kâğıt uzattı. Kâğıtta devasa rakamlar.
Ve o an beynim kısa devre yaptı.
Çünkü önümde gördüğüm şey, alıştığım para mantığına hiç benzemiyordu. Sıfırlar uzayıp gidiyordu. Bir an kendimi sanki matematik sınavında ama konuyu hiç çalışmamış gibi hissettim.
İçimden şunu söyledim:
“Ben bu ülkenin para dilini hiç bilmiyorum.”
Rial ve toman arasında kaybolmak
Sonra öğrendim ki burada insanlar çoğu zaman “toman” kullanıyor ama resmi para “rial”. Ve aralarında sürekli bir dönüşüm var.
Bir an düşündüm: Neden tek bir net sistem yok?
Ama sonra sokakta yürürken bir şey fark ettim. İnsanlar bunu sorun etmiyor gibiydi. Sanki bu karmaşa onların günlük hayatının doğal bir parçasıydı.
Ben ise hâlâ anlamaya çalışıyordum.
Sokaklar: Paranın değil, hayatın dili
Bazarda ilk alışveriş
Bir sabah Tahran’ın eski çarşılarından birine gittim. Dar sokaklar, baharat kokusu, bağıran satıcılar…
Bir şey almak istedim. Küçük bir şey. Sadece “denemek” için.
Satıcı bana fiyat söyledi. Ben anladığımı sandım. Parayı uzattım. O baktı, gülümsedi. Sonra başını salladı.
Yanlış vermiştim.
O an yüzüm kızardı. Kendimi çocuk gibi hissettim. Sanki para değil de dil öğrenmeye çalışıyordum ama kelimeleri yanlış telaffuz ediyordum.
İçimden geçen şey netti:
“Ben bu ülkenin para dilini çözemiyorum.”
Ama satıcının tepkisi farklıydı. Kızmadı. Sadece düzeltti. Ve o an fark ettim ki burada para, benim düşündüğüm kadar sert bir şey değil.
İnsanların paraya bakışı
Türkiye’de paradan bahsetmek çoğu zaman gerginliktir. Burada ise daha günlük, daha akışkan bir şey gibiydi.
Bir taksi şoförüyle konuşurken bana şöyle dediğini hatırlıyorum:
“Rakamlar değişir ama hayat aynı akar.”
O an içimde bir şey yumuşadı.
Belki de mesele gerçekten rakamlar değildi.
İç çatışma: Anlamaya çalıştıkça daha çok kaybolmak
Kafamın içindeki hesap makinesi
Bir süre sonra her alışveriş bir matematik problemine dönüştü. Sürekli çeviri yapıyorum, sürekli hesaplıyorum.
Ama ilginç olan şu: İnsanlar bunu düşünmüyordu bile.
Ben ise her an zihnimde bir hesap makinesi taşıyordum.
Bir akşam defterime şunu yazdım:
“Burada para birimi değil, benim zihnim yabancı.”
Hayal kırıklığı
Bir noktada yoruldum. Kendime kızdım. “Neden bu kadar zorlanıyorum?” diye.
Sanki basit bir şeyi anlamalıymışım gibi bir baskı hissettim. Ama sonra fark ettim ki bu aslında bir öğrenme süreci değil, bir “alışma” süreciydi.
Ve alışmak her zaman hızlı olmuyor.
Küçük bir an: Her şeyin değiştiği gün
Çay ve yanlış hesaplanan para
Bir çayhaneye oturdum. Küçük, eski bir yer. Duvarlarda sararmış fotoğraflar.
Çay söyledim. Hesap geldi.
O an yine kafamda aynı panik: “Acaba doğru mu hesapladım?”
Yanımdaki yaşlı adam bana baktı. Hesabı eline aldı. Gülümsedi.
“Çok düşünüyorsun,” dedi.
Bu cümle basit ama içime işledi.
Sonra ekledi:
“Para, sadece bir araç. Onun dili yok aslında. İnsanların dili var.”
O an durdum.
İran’ın para dili nedir diye düşündüğüm her şey bir anda anlamını kaybetti.
Asıl fark ettiğim şey
Ben aslında para birimini değil, insanları anlamaya çalışıyormuşum.
Ve insanlar, parayı bir “duygu aracı” gibi kullanıyordu. Sert değil, daha esnek.
Geri dönüş: Kayseri’ye dönerken içimde kalan
Havalimanında sessiz hesaplar
Dönüş yolunda elimde artık o karmaşık rakamlar yoktu. Ama zihnimde hâlâ o sistem çalışıyordu.
İronik olan şu: Artık sayıları daha iyi biliyordum ama mesele bu değildi.
Çünkü öğrendiğim şey para değildi.
Defterin son sayfası
Kayseri’ye döndüğümde defterimi açtım. Son sayfaya şunu yazdım:
“İran’ın para dili yok. İnsanların sabrı var. Ve ben en çok bunu öğrenemedim.”
O an içimde bir boşluk değil, bir farkındalık vardı.
Cecengida ekibi olarak “İran’ın para dili nedir” hakkındaki bu içeriğin sizler için değerli olduğunu umuyoruz. Görüşmek üzere!
Son düşünceler: Para mı, insan mı?
Bugün geriye dönüp baktığımda şunu daha net görüyorum.
Bir ülkenin para sistemi sana sadece ekonomi öğretmez. Sana insanların dünyayı nasıl algıladığını da gösterir.
İran’da yaşadığım şey bir “döviz karmaşası” değildi.
Bir öğrenme şoku, bir sabır testi, bir insan okuma denemesiydi.
Ve en çok da şu soruyu bıraktı bende:
Bir şeyi anlamadığımızda sorun gerçekten sistemde mi, yoksa bizim acelemizde mi?
Belki de cevap çok basit:
Bazı şeyler hesaplanmaz. Yaşanır.